.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗΣ

Η τελετή στο Φανάρι

 

Cross

Υπάρχει Ανάσταση χωρίς Σταυρό;

Εισαγωγή

Την Τρίτη Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία μας καλεί να προσκυνήσουμε τον Σταυρό του Κυρίου. Με τη νηστεία ως μέσο προετοιμάζουμε τη ψυχή μας για το μέγα γεγονός της Αναστάσεως. Όμως αν δεν γινόταν η Σταύρωση δεν θα είχαμε Ανάσταση.

 

Η αποχή από κάποια  φαγητά, αλλά προ πάντων η αποχή από κάποιες κακές συνήθειες (ζήλια, κακολογία, έχθρα) είναι ένα είδος πάθους το οποίο πρέπει να σηκώσουμε. Η Εκκλησία μας υπενθυμίζει το μεγάλο πάθος του Κυρίου στο Σταυρό, ως μέγιστο παράδειγμα υπομονής και προσφοράς. Έτσι μας δίνει κουράγιο στον καλό αγώνα που κάνουμε το Πενηνταήμερο για την πνευματική μας βελτίωση.

Τα πιο πάνω φαίνονται καλύτερα μέσα από τα λόγια του Παύλου και του Ιησού στον Απόστολο και το Ευαγγέλιο της ημέρας.


Απόστολος (Εβρ. δ’ 14 – ε’ 6)

Ἀδελφοί, ἔχοντες ἀρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς,  Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας. οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καθ’ ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας.  προσερχώμεθα οὖν μετὰ παρρησίας τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος, ἵνα λάβωμεν ἔλεον καὶ χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον βοήθειαν.

Πας γὰρ ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος ὑπὲρ ἀνθρώπων καθίσταται τὰ πρὸς τὸν Θεόν, ἵνα προσφέρῃ δῶρά τε καὶ θυσίας ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, μετριοπαθεῖν δυνάμενος τοῖς ἀγνοοῦσι καὶ πλανωμένοις, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς περίκειται ἀσθένειαν· καὶ διὰ ταύτην ὀφείλει, καθὼς περὶ τοῦ λαοῦ, οὕτω καὶ περὶ ἑαυτοῦ προσφέρειν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν. καὶ οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τὴν τιμήν, ἀλλὰ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθάπερ καὶ  Ἀαρών.  οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενηθῆναι ἀρχιερέα, ἀλλ’ ὁ λαλήσας πρὸς αὐτόν· υἱός μου εἶ σύ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε·  καθὼς καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ.

 

Ευαγγέλιο (Μαρκ. η΄ 34 – θ΄ 1) 

«Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἶπεν αὐτοῖς· Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ' ἂν ἀπολέσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν. τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν κερδήσῃ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ; ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; ὃς γὰρ ἐὰν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ τῇ μοιχαλίδι καὶ ἁμαρτωλῷ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων τῶν ἁγίων. Καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἰσί τινες ὧδε τῶν ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει».

 

Η προσκύνηση του Σταυρού στο Φανάρι

Στην καρδιά της Ορθοδοξίας, στην Κωνσταντινούπολη, τη μέρα αυτή όλοι οι αρχιερείς μεταβαίνουν στον πατριαρχικό ναό, με απλή στολή. Χοροστατεί ο Πατριάρχης φέροντας και αυτός απλήν στολήν. Όταν τελειώνει ο Όρθρος ψάλλεται αργά η Δοξολογία. Αμέσως μετά σχηματίζεται πομπή με επικεφαλής τους ψάλτες, οι οποίοι ψάλλουν τον Τρισάγιον Ύμνον. Ακολουθούν τα εξαπτέρυγα. Αμέσως μετά ο λειτουργών Μέγας Αρχιμανδρίτης εξέρχεται του ιερού φέροντας σε ασημένιο δίσκο, όρθιο μικρό Σταυρό που φέρει μέσα του τίμιο ξύλο (ό, τι άφησαν οι σταυροφόροι με τις λεηλασίες του 1204. «Σταυροφόροι» ήσαν αυτοί;)

Ο Σταυρός περιβάλλεται με άνθη της εποχής, κυρίως δενδρολίβανο. Η καμπάνα ηχεί πένθιμα θυμίζοντας τη μακρά σκλαβιά της Πόλης, που προσδοκά ακόμη την Ανάσταση. Αφού γίνει περιφορά του Σταυρού τρεις φορές κατέχεται από το θρόνο του ο Πατριάρχης και υψώνοντας το δίσκο με το Σταυρό προστάσσει: «Σοφία ορθοί». Μετά τοποθετεί το δίσκο σε τρισκέλιο , θυμιά, ψάλλει το απολυτίκιο της ημέρας και κάμνοντας μετάνοιες προσκυνεί τον Σταυρόν. Αφού ευλογήσει ποιμένες, χορό και λαό αρχίζουν οι λοιποί να προσκυνούν τον Σταυρόν και να παίρνουν, ως ευλογίαν, άνθη από το χέρι του Πατριάρχη.


Bartolomeos

Φανάρι, ο Σταυρός της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού


Μετά το πέρας της μικρής αυτής μυσταγωγίας, η καμπάνα ηχεί χαρμόσυνα, όπως αρμόζει στη Θεία Λειτουργία η οποία αρχίζει αμέσως μετά.


Επίλογος

Ο λαός είδε τον Σταυρό και ως μέσο νίκης των εχθρών του έθνους. Οι βασιλείς του Βυζαντίου φορούσαν  σταυρό που περιείχε τίμιο ξύλο ειδικά κατά τη διάρκεια πολέμων. Το  απολυτίκιο της ημέρας, που ακολουθεί, μαρτυρεί του λόγου το αληθές:

 

Απολυτίκιο

«Σῶσον Κύριε τόν λαόν σου,
και εὐλόγησον τήν κληρονομίαν σου,
νίκας τοῖς βασιλεῦσι,
κατά βαρβάρων δωρούμενος,
καί τό σόν φυλάττων,
διά τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα»


 

 

Ανδρέας Χρυσάνθου

15/03/2012