ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ

Η ζωή του μέσα από τα Ευαγγέλια

 

Prodromos

Μονή Χρυσοκουρδαλιώτισσας, 16ος αιώνας


Η ζωή του προφήτη Ιωάννη του Πρόδρομου ή Βαπτιστή περιγράφεται στα Ευαγγέλια. Είναι ο μόνος άγιος που έχει αυτή την εξαιρετική τιμή. Ας τον δούμε, λοιπόν, μέσα από το ιερότερο των βιβλίων.

 

1. Ο Θεός εισακούει τις προσευχές ενός στείρου ζευγαριού

Διαβάζουμε από το Ευαγγέλιο του Λουκά (κεφάλαιο 1):

« ᾿Εγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις ῾Ηρῴδου τοῦ βασιλέως τῆς ᾿Ιουδαίας ἱερεύς τις ὀνόματι Ζαχαρίας ἐξ ἐφημερίας ᾿Αβιά, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν θυγατέρων ᾿Ααρών, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς ᾿Ελισάβετ.  ἦσαν δὲ δίκαιοι ἀμφότεροι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, πορευόμενοι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς καὶ δικαιώμασι τοῦ Κυρίου ἄμεμπτοι. καὶ οὐκ ἦν αὐτοῖς τέκνον, καθότι ἡ ᾿Ελισάβετ ἦν στεῖρα, καὶ ἀμφότεροι προ-βεβηκότες ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν ἦσαν.»

Η τελευταία φράση λέει πως ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ ήταν μεγάλης ηλικίας. Και συνεχίζει ο Λουκάς:

 

« ᾿Εγένετο δὲ ἐν τῷ ἱερατεύειν αὐτὸν ἔλαχε τοῦ θυμιᾶσαι εἰσελθὼν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου· καὶ πᾶν τὸ πλῆθος ἦν τοῦ λαοῦ προσευ-χόμενον ἔξω τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματος. ὤφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος. καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδών, καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπ᾿ αὐτόν. εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία· διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου ᾿Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέ-σεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ ᾿Ιωάννην·  καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις, καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ καὶ Πνεύματος ῾Αγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ, καὶ πολλοὺς τῶν υἱῶν ᾿Ισραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει ᾿Ηλιού…»

Ο Ιωάννης, λοιπόν, σαν νέος Ηλίας θα κάμει πολλούς να επιστρέψουν στο δρόμο του Θεού και θα προετοιμάσει την έλευσή Του.

 

«καὶ εἶπε Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; ἐγὼ γάρ εἰμι πρεσβύτης καὶ ἡ γυνή μου προβεβηκυῖα ἐν ταῖς ἡμέ-ραις αὐτῆς. καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῷ· ἐγώ εἰμι Γαβριὴλ ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπεστάλην λαλῆσαι πρός σε καὶ εὐαγγελίσασθαί σοι ταῦτα. καὶ ἰδοὺ ἔσῃ σιωπῶν καὶ μὴ δυνά-μενος λαλῆσαι ἄχρι ἧς ἡμέρας γένηται ταῦτα, ἀνθ᾿ ὧν οὐκ ἐπί-στευσας τοῖς λόγοις μου, οἵτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν.»

Ο Ζαχαρίας τιμωρήθηκε από τον αρχάγγελο Γαβριήλ, για την απιστία του στο μήνυμα του Κυρίου με κράτημα της γλώσσας του.

 

2. Δυο άγιες γυναίκες συναντιούνται

Έξι μήνες αργότερα η Παναγία, που ήταν συγγενής της Ελισάβετ, έμεινε έγκυος τον Ιησού. Τις μέρες εκείνες έφτασε στ’ αυτιά της η απρόσμενη εγκυμοσύνη της Ελισάβετ. Συνεχίζει, λοιπόν ο Λουκάς:

«᾿Αναστᾶσα δὲ Μαριὰμ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἐπορεύθη εἰς τὴν ὀρεινὴν μετὰ σπουδῆς εἰς πόλιν ᾿Ιούδα, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον Ζαχαρίου καὶ ἠσπάσατο τὴν ᾿Ελισάβετ. καὶ ἐγένετο ὡς ἤκουσεν ἡ ᾿Ελισάβετ τὸν ἀσπασμὸν τῆς Μαρίας, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτῆς· καὶ ἐπλήσθη Πνεύματος ῾Αγίου ἡ ᾿Ελισάβετ  καὶ ἀνε-φώνησε φωνῇ μεγάλῃ καὶ εἶπεν· εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ καὶ εὐ-λογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου. καὶ πόθεν μοι τοῦτο ἵνα ἔλθῃ ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου πρός με;  ἰδοὺ γὰρ ὡς ἐγένετο ἡ φωνὴ τοῦ ἀσπασμοῦ σου εἰς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου. καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου.»

Όπως, λοιπόν, το προανάγγειλε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο Ιωάννης σκίρτησε στην κοιλιά της μάνας του καθώς αισθάνθηκε την παρουσία του Χριστού στη κοιλιά της Παναγίας και γέμισε με Άγιο Πνεύμα.

 

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν επομένως, συγγενής και συνομήλικος του Ιησού Χριστού. Κατ΄ ακρίβειαν η Ελισάβετ και η Παναγία ήταν πρώτες ξαδέλφες, άρα ο Ιωάννης και ο Ιησούς ήταν δεύτερα ξάδελφα. Ο Ιωάννης ήτανε έξι μήνες πιο μεγάλος από τον Ιησού. Η Ελισάβετ κατοικούσε νότια της Ιερουσαλήμ κοντά στην πόλη Χεβρών, ενώ η Μαρία βόρεια της Ιερουσαλήμ στη Ναζαρέτ. Οι δυο πόλεις απέχουν πολλά χιλιόμετρα μεταξύ τους, άρα ο Ιησούς και ο Πρόδρομος δεν μεγάλωσαν μαζί.

 

3. Η γέννηση του Ιωάννη

«Τῇ δὲ ᾿Ελισάβετ ἐπλήσθη ὁ χρόνος τοῦ τεκεῖν αὐτήν, καὶ ἐγέννη-σεν υἱόν. καὶ ἤκουσαν οἱ περίοικοι καὶ οἱ συγγενεῖς αὐτῆς ὅτι ἐμε-γάλυνε Κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ μετ᾿ αὐτῆς, καὶ συνέχαιρον αὐτῇ. Καὶ ἐγένετο ἐν τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ ἦλθον περιτεμεῖν τὸ παιδίον, καὶ ἐκάλουν αὐτὸ ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Ζαχαρίαν. καὶ ἀποκριθεῖσα ἡ μήτηρ αὐτοῦ εἶπεν· οὐχί, ἀλλὰ κληθήσεται ᾿Ιωάν-νης. καὶ εἶπον πρὸς αὐτὴν ὅτι οὐδείς ἐστιν ἐν τῇ συγγενείᾳ σου ὃς καλεῖται τῷ ὀνόματι τούτῳ· ἐνένευον δὲ τῷ πατρὶ αὐτοῦ τὸ τί ἂν θέλοι καλεῖσθαι αὐτόν. καὶ αἰτήσας πινακίδιον ἔγραψε λέγων· ᾿Ιωάννης ἐστὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· καὶ ἐθαύμασαν πάντες. ἀνεῴχθη δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ παραχρῆμα καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ, καὶ ἐλάλει εὐλο-γῶν τὸν Θεόν. καὶ ἐγένετο ἐπὶ πάντας φόβος τοὺς περιοικοῦντας αὐτούς, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ὀρεινῇ τῆς ᾿Ιουδαίας διελαλεῖτο πάντα τὰ ρήματα ταῦτα, καὶ ἔθεντο πάντες οἱ ἀκούσαντες ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν λέγοντες· τί ἄρα τὸ παιδίον τοῦτο ἔσται; καὶ χεὶρ Κυρίου ἦν μετ᾿ αὐτοῦ.» (Λουκάς κ1)

Ο ιερέας Ζαχαρίας λοιπόν ονόμασε το γιο του Ιωάννη, δηλαδή δώρο Θεού, όπως του το είχε ζητήσει ο αρχάγγελος Γαβριήλ και έτσι λύθηκε ξανά η γλώσσα του.

 

4. Ο Ιωάννης στην έρημο 

Για την παιδική και εφηβική ζωή του Ιωάννη ελάχιστα πράγματα είναι γνωστά. Γράφει ο ευαγγελιστής Λουκάς (κ1):

«Τὸ δὲ παιδίον ηὔξανε καὶ ἐκραταιοῦτο πνεύματι, καὶ ἦν ἐν ταῖς ἐρήμοις ἕως ἡμέρας ἀναδείξεως αὐτοῦ πρὸς τὸν ᾿Ισραήλ.»

Την εποχή του Χριστού υπήρχε συνήθεια στους Εβραίους αρκετοί που ήθελαν να μυηθούν στην πνευματική ζωή, να μελετήσουν τις Γραφές και να ασκήσουν το πνεύμα και το σώμα τους, κατέφευγαν για πολλές μέρες ή μήνες ή και χρόνια στην έρημο. Η συνήθεια αυτή καθιερώθηκε από την εποχή του πρώτου διδάξαντος τη μέθοδο αυτή Προφήτη Ηλία. Να θυμηθούμε πως και ο Χριστός κατέφυγε στην έρημο για σαράντα μέρες προτού αρχίσει να κηρύττει το λόγο του Θεού.

Πόσον καιρό έζησε στην έρημο ο Ιωάννης ο Πρόδρομος δεν ξέρουμε. Αν κρίνουμε όμως από τις συνήθειες που απέκτησε πρέπει να έμεινε πολλά χρόνια. Γράφει ο ευαγγελιστής Ματθαίος(κ3) «Αὐτὸς δὲ ὁ ᾿Ιωάννης εἶχε τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν καμήλου καὶ ζώνην δερματίνην  περὶ τὴν  ὀσφὺν  αὐτοῦ,  ἡ  δὲ  τροφὴ αὐτοῦ ἦν ἀκρίδες

καὶ μέλι ἄγριον.» Για την τροφή του συμπληρώνει ο ίδιος  ο  Χριστός: «ἐλήλυθε γὰρ ᾿Ιωάννης ὁ βαπτιστὴς μήτε ἄρτον ἐσθίων μήτε οἶνον πίνων» (Λουκάς κ.3)

 

5. Το κήρυγμα του Ιωάννη

Προτού ο Ιησούς αρχίσει το κήρυγμά του ο Θεός κάλεσε τον Ιωάννη από την έρημο για να προετοιμάσει το έδαφος. Τον κάλεσε μάλιστα στον Ιορδάνη ποταμό, εκεί όπου ο προφήτης Ηλίας ανηρπάγη στον ουρανό μέσα σε πύρινο άρμα. Εκεί ακριβώς επιστρέφει ο Ιωάννης για να στείλει στο λαό του Ισραήλ το πύρινο κήρυγμά του. Γράφει ο ευαγγελιστής Λουκάς (κ3):

 

«Εν ἔτει δὲ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος, ἡγεμονεύοντος Ποντίου Πιλάτου τῆς ᾿Ιουδαίας, καὶ τετραρχοῦντος τῆς Γαλιλαίας ῾Ηρῴδου, Φιλίππου δὲ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τετραρ-χοῦντος τῆς ᾿Ιτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας, … ἐπ᾿ ἀρχιερέως ῎Αννα καὶ Καϊάφα, ἐγένετο ρῆμα Θεοῦ ἐπὶ ᾿Ιωάννην τὸν Ζαχαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ ἦλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχωρον τοῦ ᾿Ιορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ὡς γέγραπται ἐν βίβλῳ λόγων ῾Ησαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος· φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ· ... καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. ῎Ελεγεν οὖν τοῖς ἐκπορευομένοις ὄχλοις βαπτισθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ· … ποιήσατε οὖν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας, καὶ μὴ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς, πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αβραάμ· λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ ᾿Αβραάμ. ἤδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κεῖται· πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλ-λεται. Καὶ ἐπηρώτων αὐτὸν οἱ ὄχλοι λέγοντες· τί οὖν ποιήσομεν; ἀποκριθεὶς δὲ λέγει αὐτοῖς· ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω. ἦλθον δὲ καὶ τελῶναι βαπτισθῆναι, καὶ εἶπον πρὸς αὐτόν· διδάσκαλε, τί ποιήσομεν; ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτούς· μηδὲν πλέον παρὰ τὸ διατεταγμένον ὑμῖν πράσ-σετε. ἐπηρώτων δὲ αὐτὸν καὶ στρατευόμενοι λέγοντες· καὶ ἡμεῖς τί ποιήσομεν; καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· μηδένα συκοφαντήσητε μηδὲ διασείσητε, καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ὀψωνίοις ὑμῶν.»

 

Ο Ιωάννης ξεκινούσε με τη διαπίστωση πως η αμαρτία είχε κυριεύσει τον άνθρωπο και πως έπρεπε να μετανοήσει για να σωθεί. Πώς όμως θα σωζόταν; Ο Ιωάννης κήρυσσε πως μόνο τα καλά έργα θα σώσουν τον άνθρωπο και όχι η καταγωγή του. Σε όσους δεν έκαναν καλά έργα υπεδείκνυε πως τα δέντρα που δεν κάνουν καλό καρπό κόπτονται και ρίχνονται στη φωτιά. Απαγόρευε αυστηρά την εκμετάλλευση, ιδίως από εκείνους που είχαν δημόσια αξιώματα, όπως οι τελώνες και οι στρατιωτικοί.

 

Ο λαός έμενε εκστατικός μπροστά στο θάρρος του Ιωάννη, στην καθαρότητα του κηρύγματος του και τη λιτότητα της ζωής του. Γι’ αυτό

«Προσδοκῶντος δὲ τοῦ λαοῦ καὶ διαλογιζομένων πάντων ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν περὶ τοῦ ᾿Ιωάννου, μήποτε αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός,  ἀπεκρίνατο ὁ ᾿Ιωάννης ἅπασι λέγων· ἐγὼ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς· ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρότερός μου, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ῾Αγίῳ καὶ πυρί.»  (Λουκάς κ3)

Ο Ιωάννης, λοιπόν, ετοίμαζε το δρόμο για την έλευση του Χριστού, που θα έφερνε την βασιλεία των ουρανών, γι αυτό και ονομάστηκε Πρόδρομος.

 

Ο ευαγγελιστής Ματθαίος λέει παραστατικά(κ.3): «Εν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται ᾿Ιωάννης ὁ βαπτιστὴς κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιουδαίας  καὶ λέγων· μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.»  Όσοι ασπάζονταν το κήρυγμα του Ιωάννη και μετανοούσαν βαπτίζονταν από αυτόν στον Ιορδάνη.

 

 

 

6. Η Βάπτιση του Χριστού από τον Ιωάννη

Και συνεχίζει ο Ματθαίος: «Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν ῾Ιεροσό-λυμα καὶ πᾶσα ἡ ᾿Ιουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ ᾿Ιορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ ᾿Ιορδάνῃ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν... Τότε παραγίνεται ὁ ᾿Ιησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐπὶ τὸν ᾿Ιορδάνην πρὸς τὸν ᾿Ιωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ. ὁ δὲ ᾿Ιωάννης διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με; ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπε πρὸς αὐτόν· ἄφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην· τότε ἀφίησιν αὐτόν· καὶ βαπτισθεὶς ὁ ᾿Ιησοῦς ἀνέβη εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρα-νοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν·  καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα.»

 

Ο Χριστός ήθελε με τη Βάπτισή του να τιμήσει ουσιαστικά τον Ιωάννη. Ταυτόχρονα ο Θεός αυξάνει την τιμή παρουσιαζόμενος για πρώτη φορά ως Τριαδικός Θεός στο χώρο όπου ο Ιωάννης επιτελούσε το έργο του. Έκτοτε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος αποκαλείται και Βαπτιστής.

 

7. Η ταπεινοφροσύνη του Ιωάννη

Η διδασκαλία του Ιωάννη έκανε τόση εντύπωση που μερικοί νόμιζαν πως αυτός είναι ο Μεσσίας. Τι απαντούσε όμως ο ίδιος; Ας δούμε το περιστατικό που αναφέρει ο ευαγγελιστής Ιωάννης (κ.1).

«… ὅτε ἀπέστειλαν οἱ ᾿Ιουδαῖοι ἐξ ῾Ιεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευΐτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτόν· σὺ τίς εἶ; καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ηρνήσα-το· καὶ ὡμολόγησεν ὅτι οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. καὶ ἠρώτησαν αὐτόν· τί οὖν; ᾿Ηλίας εἶ σύ; καὶ λέγει· οὐκ εἰμί. ὁ προφήτης εἶ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, οὔ. εἶπον οὖν αὐτῷ· τίς εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς· τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; ἔφη· ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν ῾Ησαΐας ὁ προ-φήτης. καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων· καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν καὶ εἶπον αὐτῷ· τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς οὔτε ᾿Ηλίας οὔτε ὁ προφήτης;  ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ ᾿Ιωάννης λέγων· ἐγὼ βαπτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. αὐτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος.»

Ένα άλλο περιστατικό που τονίζει ακόμη περισσότερο την ταπείνωση του Ιωάννη είναι αυτό που περιγράφεται στην επόμενη παράγραφο.

 

8. Μαθητές του Ιωάννη γίνονται μαθητές του Χριστού

Μερικοί ακροατές των λόγων του Ιωάννη πίστευαν τόσο θερμά σ’αυτά που έμεναν μαζί του και γίνονταν μαθητές του. Δυο από αυτούς έγι-ναν, μαθητές του Χριστού. Γράφει ο ευαγγελιστής Ιωάννης (κ.1)

«Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ ᾿Ιωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐ-τοῦ δύο, καὶ ἐμβλέψας τῷ ᾿Ιησοῦ περιπατοῦντι λέγει· ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκο-λούθησαν τῷ ᾿Ιησοῦ. στραφεὶς δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας λέγει αὐτοῖς· τί ζητεῖτε; οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· ραββί· ὃ λέγεται ἑρμηνευόμενον διδάσκαλε· ποῦ μένεις; λέγει αὐτοῖς· ἔρχε-σθε καὶ ἴδετε. ἦλθον οὖν καὶ εἶδον ποῦ μένει, καὶ παρ' αὐτῷ ἔμει-ναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ἦν ᾿Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων παρὰ ᾿Ιωάννου καὶ ἀκολουθη-σάντων αὐτῷ.»

Ο απόστολος Ανδρέας, λοιπόν, ο πρωτόκλητος, ήταν αρχικά μαθητής του Ιωάννη του Πρόδρομου και Βαπτιστού.

 

9. Η αποκεφάλιση του Ιωάννη

Την εποχή της δράσης του Ιωάννη του Πρόδρομου στη Γαλιλαία και την Περέα, δυο περιοχές της Παλαιστίνης, βασίλευε ο Ηρώδης Αντύ-πας, γιος του γνωστού Ηρώδη, που διέταξε τη σφαγή των παιδιών όταν γεννήθηκε ο Χριστός. Ο Αντύπας ήταν πολύ δουλοπρεπής προς τους κοσμοκράτορες της εποχής εκείνης Ρωμαίους, άνθρωπος της κραιπάλης και της ηδονής. Χώρισε τη σύζυγό του και σπίτωσε την Ηρωδιάδα, μια διαβολική γυναίκα, σύζυγο του αδελφού του  Φίλιπ-που. Την εποχή εκείνη ο βασιλιάς είχε απόλυτη εξουσία στους υπη-κόους του, οι οποίοι όφειλαν να υπακούουν τυφλά σ’ αυτόν διαφο-ρετικά η ζωή τους κινδύνευε. Παρ’ όλα αυτά όταν ο Ιωάννης έμαθε  τα «κατορθώματα» του βασιλιά, χωρίς καθόλου να λογαριάσει τη ζωή του, τον κατηγορούσε δημόσια για τον ακόλαστο βίο του. Γράφει ο ευαγγελιστής Μάρκος (κ.6):

«…αὐτὸς γὰρ ὁ ῾Ηρῴδης ἀποστείλας ἐκράτησε τὸν ᾿Ιωάννην καὶ ἔδησεν αὐτὸν ἐν φυλακῇ διὰ ῾Ηρῳδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὅτι αὐτὴν ἐγάμησεν. ἔλεγεν γὰρ ὁ ᾿Ιωάννης τῷ ῾Ηρῴδῃ ὅτι οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου. ἡ δὲ ῾Ηρῳδιὰς ἐνεῖχεν αὐτῷ καὶ ἤθελεν αὐτὸν ἀποκτεῖναι, καὶ οὐκ ἠδύνατο· ὁ γὰρ ῾Ηρῴδης ἐφοβεῖτο τὸν ᾿Ιωάννην, εἰδὼς αὐτὸν ἄνδρα δίκαιον καὶ ἅγιον, καὶ συνετήρει αὐτόν, καὶ ἀκούσας αὐτοῦ πολλὰ ἐποίει καὶ ἡδέως αὐτοῦ ἤκουε. καὶ γενομένης ἡμέρας εὐκαίρου, ὅτε ῾Ηρῴδης τοῖς γενεσίοις αὐτοῦ δεῖπνον ἐποίει τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ καὶ τοῖς χιλιάρχοις καὶ τοῖς πρώτοις τῆς Γαλιλαίας, καὶ εἰσελθούσης τῆς θυγατρὸς αὐτῆς τῆς ῾Ηρῳδιάδος καὶ ὀρχησαμένης καὶ ἀρεσάσης τῷ ῾Ηρῴδη καὶ τοῖς συνανακειμένοις, εἶπεν ὁ βασιλεὺς τῷ κορασίῳ· αἴτησόν με ὃ ἐὰν θέλῃς, καὶ δώσω σοι. καὶ ὤμοσεν αὐτῇ ὅτι ὃ ἐάν με αἰτήσῃς δώσω σοι, ἕως ἡμίσους τῆς βασιλείας μου. ἡ δὲ ἐξελθοῦσα εἶπε τῇ μητρὶ αὐτῆς· τί αἰτήσομαι; ἡ δὲ εἶπε· τὴν κεφαλὴν ᾿Ιωάννου τοῦ βαπτιστοῦ. καὶ εἰσελθοῦσα εὐθέως μετὰ σπουδῆς πρὸς τὸν βασιλέα ᾐτήσατο λέγουσα· θέλω ἵνα μοι δῷς ἐξαυτῆς ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν ᾿Ιωάννου τοῦ βαπτιστοῦ, καὶ περίλυπος γενόμενος ὁ βασιλεύς, διὰ τοὺς ὅρκους καὶ τοὺς συνανακειμένους οὐκ ἠθέλησεν αὐτὴν ἀθετῆσαι. καὶ εὐθέως ἀποστείλας ὁ βασι-λεὺς σπεκουλάτωρα ἐπέταξεν ἐνεχθῆναι τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ.  ὁ δὲ ἀπελθὼν ἀπεκε-φάλισεν αὐτὸν ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ ἤνεγκε τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐπὶ πίνακι καὶ ἔδωκεν αὐτὴν τῷ κορασίῳ, καὶ τὸ κοράσιον ἔδωκεν αὐτὴν τῇ μητρὶ αὐτῆς. καὶ ἀκούσαντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἦλθον καὶ ἦραν τὸ πτῶμα αὐτοῦ, καὶ ἔθηκαν αὐτὸ ἐν μνημείῳ.»

 

Ο Ιωάννης, λοιπόν, ο Πρόδρομος και Βαπτιστής πλήρωσε με μαρτυ-ρικό θάνατο το θάρρος του να καταγγείλει δημόσια τον αμαρτωλό βίο της βασιλικής οικογένειας της εποχής του. Ο θάνατος όμως αυτός αντί να σβήσει τη φωνή του Ιωάννη της έδωσε αιώνια δημοσιότητα και κατέστησε τον ίδιο το πιο φωτεινό παράδειγμα θάρρους. Ο θάνατος του Ιωάννη έλαβε χώραν στο φρούριο Μαχαιράς που βρισκόταν σε λόφο ανατολικά του Ιορδάνη. Στην κορυφή του λόφου υπήρχε παλάτι όπου συχνά κατέφευγε ο Ηρώδης Αντύπας  για τα ξεφαντώματά του.

 

10. Το λείψανο και η κεφαλή του Ιωάννη

Είδαμε προηγουμένως πως σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Μάρκο οι μαθητές του Ιωάννη πήραν το αποκεφαλισμένο σώμα του και το έβα-λαν σε μνημείο. Το μνημείο αυτό βρισκόταν στη Σεβάστεια της Σαμά-ρειας και οι Χριστιανοί το επισκέπτονταν μαζικά μέχρι τα μέσα του τέταρτου αιώνα. Την εποχή αυτή αυτοκράτορας του Βυζαντίου ήταν ο Ιουλιανός ο Αποστάτης που κυνήγησε με πάθος τόσο τους Χριστια-νούς όσο και τα προσκυνήματά τους. Ανάμεσα σ’ αυτά ήταν και το μνημείο του Ιωάννη το οποίο κατεδάφισε και έριξε στη φωτιά τα λείψανά του. Τα απομεινάρια του ανοσιουργήματος αυτού μετα-φέρθηκαν από τους πιστούς στα Ιεροσόλυμα και στις 27 Μαΐου  του 395μ.Χ. σε μεγαλόπρεπο ναό του αγίου στη ξακουστή Αλεξάνδρεια. Φαίνεται πως μέρος αυτών επεστράφη στη Σεβάστεια. Αργότερα μικρά τεμάχια του λειψάνου του Αγίου φαίνεται πως μεταφέρθηκαν σε πολλές Χριστιανικές πόλεις του τότε γνωστού κόσμου, πράγμα που δείχνει την αγάπη του λαού σ΄ αυτόν.

 

Η κεφαλή του Ιωάννη (κάρα) μεταφέρθηκε από την Ηρωδιάδα στο παλάτι της στην Ιερουσαλήμ όπου και ενταφιάστηκε. Η τιμία κάρα του Ιωάννη  ανακαλύφθηκε κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Κωνσταν-τίνου του Μεγάλου και μεταφέρθηκε κρυφά στην Έμεσα της Φοινίκης. Το έτος 453 μ.Χ. ανακαλύφθηκε ξανά και μεταφέρθηκε αλλού. Σήμερα την κατοχή της διεκδικούν πολλές εκκλησίες σε διάφορες πόλεις.

 

11. Ο Ιησούς Χριστός μιλά για τον Ιωάννη

Τα ανθρώπινα λόγια είναι φτωχά για να περιγράψουν έναν άγιο της εμβέλειας του Ιωάννη του Πρόδρομου και Βαπτιστή. Μόνο τα λόγια του ίδιου του Χριστού μπορούν να αναδείξουν το μεγαλείο του. Ο ευαγγελιστής Λουκάς (κ.7) καταγράφει τι είπε ο Ιησούς γι΄ αυτόν:

«… ἤρξατο λέγειν πρὸς τοὺς ὄχλους περὶ ᾿Ιωάννου· τί ἐξεληλύθατε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον; ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἠμφιε-σμένον; ἰδοὺ οἱ ἐν ἱματισμῷ ἐνδόξῳ καὶ τρυφῇ ὑπάρχοντες ἐν τοῖς βασιλείοις εἰσίν. ἀλλὰ τί ἐξεληλύθατε ἰδεῖν; προφήτην; ναὶ λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου. οὗτός ἐστι περὶ οὗ γέγραπται, ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατάσκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου· λέγω γὰρ ὑμῖν, μεί-ζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν προφήτης ᾿Ιωάννου τοῦ βαπτιστοῦ οὐδείς ἐστιν· ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ μείζων αὐτοῦ ἐστι.  καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἀκούσας καὶ οἱ τελῶναι ἐδικαίωσαν τὸν Θεόν, βαπτισθέντες τὸ βάπτισμα ᾿Ιωάννου·…»

Ο Ιωάννης, λοιπόν, σύμφωνα με τον ίδιο το Χριστό, είναι ο μεγα-λύτερος άνθρωπος που γεννήθηκε ποτέ στη γη!

 

 

 

12. Η Εκκλησία μας τιμά τον Ιωάννη

Η Εκκλησία μας αποδίδει εξαιρετικές τιμές στον Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή. Σε κάθε ακολουθία τροπάρια τον υμνούν και ο ιερέας τον επικαλείται στις δεήσεις του προς τον Κύριο. Δίπλα από την εικόνα του Χριστού στο τέμπλο βρίσκεται πάντοτε η εικόνα του Ιωάννη. Σ΄αυτόν επίσης είναι αφιερωμένες έξι ημέρες του χρόνου: 

  • 7 Ιανουαρίου (Σύναξη)
  • 24 Φεβρουαρίου (1η & 2η εύρεση της τίμιας κεφαλής του)
  • 25 Μαϊου (3η εύρεση της τίμιας κεφαλής του)
  • 24 Ιουνίου (η γέννησή του)
  • 29 Αυγούστου (αποτομή της τίμιας κεφαλής του), και
  • 23 Σεπτεμβρίου (η εκ Πνεύματος Αγίου σύλληψή του).

 

Το τροπάριο του Αγίου είναι το εξής: «Μνήμη δικαιου μετ' έγκωμίων σοι δε αρκέσει ή μαρτυρία του Κυρίου Πρόδρομε, ανεδείχθης γαρ όντως και Προφητών σεβασμιώτερος, ότι και εν ρείθροις βαπτίσαι, κατηξιώθης τον κηρυττόμενον. Οθεν της αληθείας ύπεραθλήσας, χαίρων εύηγγελίοω, και τοις εν Άδει, Θεόν φανερωθέντα εν σαρκί, τον αίροντα την άμαρτίαν του κόσμου, και παρέχοντα ημίν το μέγα έλεος.»

Ας προσέξουμε πέραν των άλλων και την πίστη της Εκκλησίας πως μετά το θάνατό του ο Ιωάννης κατέβηκε στον Άδη για να φέρει το χαρ-μόσυνο άγγελμα πως ο Μεσσίας κατέβηκε στη γη!

 

 

13. Το Ισλάμ τιμά τον Ιωάννη

Οι Μωαμεθανοί τιμούν τον άγιο Ιωάννη. Το Κοράνι αναφέρει την ιστορία με τον πατέρα του, Ζαχαρία, που δεν πίστεψε στον άγγελο και τιμωρήθηκε με κράτημα της γλώσσας του. Τον Ιωάννη τον αναφέρει ως προφήτη, άνδρα τίμιο και συνετό, που ήρθε στη γη για να μετα-φέρει κάποιες αλήθειες του Αλλάχ.

 

Δυο παραδείγματα απόδοσης τιμής είναι τα εξής: Στο μεγάλο τέμενος Ουμαγιάτ της Δαμασκού υπάρχει «παρεκκλήσι» αφιερωμένο στον Ιωάννη. Επίσης τα ονόματα Ιωάννης (Γιαχία) και Ζαχαρίας είναι συνη-θισμένα ανάμεσα στους Μουσουλμάνους.

 

 Από το βιβλίο "Άγιος Αντώνιος" του Ανδρέα Χρυσάνθου